Os países iberoamericanos acordaron en Madrid a creación da Alianza Iberoamericana de Intelixencia Artificial, un mecanismo de cooperación rexional destinado a reforzar a soberanía dixital e cultural e establecer unha axenda común para o desenvolvemento desta tecnoloxía. O acordo, alcanzado na reunión ministerial celebrada antes da XXX Cumbre Iberoamericana de Xefas e Xefes de Estado e de Goberno, prevista para os días 4 e 5 de novembro na capital española, será elevado a este encontro para a súa adopción formal. A adhesión estará aberta, con carácter voluntario, aos Estados membros da Conferencia Iberoamericana.
A alianza artellarase arredor de tres liñas de actuación: a cooperación para facilitar o acceso a datos de calidade, respectando a soberanía e as normas de cada Estado; o desenvolvemento de modelos de intelixencia artificial adaptados ás linguas e necesidades da rexión; e a colaboración para aproveitar as capacidades de computación dispoñibles e impulsar aplicacións destinadas a investigadores, administracións públicas e empresas.
Un dos obxectivos será impulsar un Espazo Iberoamericano de Datos que facilite o desenvolvemento de sistemas de IA de interese público. A iniciativa pretende favorecer o uso de corpus lingüísticos, documentación pública e fontes de coñecemento representativas das prioridades, linguas, culturas e realidades sociais dos países participantes. Non se contempla crear unha base de datos única para toda a rexión, senón unha estrutura federada na que cada Estado decida que información comparte e baixo que condicións.
O desenvolvemento de modelos de linguaxe terá tamén un papel central, coa intención de mellorar a representación do español, o portugués, as demais linguas oficiais e os idiomas indíxenas nos sistemas que se empreguen na rexión. As aplicacións estarán orientadas ás administracións públicas, á cidadanía, ás universidades, aos centros de investigación e ao tecido empresarial.
A cooperación partirá de iniciativas xa existentes, como a familia de modelos de linguaxe ALIA, desenvolvida en España para o castelán e outras linguas oficiais, o proxecto portugués AMALIA, LATAM GPT, impulsado por Chile, e SoberanIA, de Brasil. Estas experiencias servirán de base para construír unha infraestrutura tecnolóxica compartida que permita desenvolver adaptacións nacionais, lingüísticas e sectoriais, así como solucións específicas para diferentes casos de uso.
A terceira liña de traballo estará centrada nas capacidades de computación necesarias para desenvolver proxectos de IA. A intención é identificar e conectar os recursos dispoñibles, aproximar a oferta e a demanda e establecer mecanismos de colaboración entre países, sen necesidade de construír unha nova infraestrutura rexional.
A participación na alianza implicará un compromiso activo dos Estados adheridos, que deberán asumir responsabilidades compartidas e realizar achegas públicas, financeiras ou en especie, en función das súas posibilidades. O funcionamento regularase mediante un modelo de gobernanza común.
A Declaración de Madrid, asinada na reunión ministerial, recolle unha visión compartida sobre os retos que presenta a intelixencia artificial e a computación en materia de dereitos, sustentabilidade, inclusión, seguridade e privacidade. O documento tamén destaca as oportunidades que estas tecnoloxías poden ofrecer en sectores como a sanidade e a educación.
Os países participantes comprométense a situar as persoas no centro da transformación dixital e a garantir que os dereitos e liberdades recoñecidos fóra da rede tamén se respecten nos ámbitos dixitais. A declaración aposta por unha adopción sostible e responsable da IA, coa promoción da ciberseguridade e de servizos dixitais adaptados ás diferentes idades e libres de nesgos.
O obxectivo declarado é que estas tecnoloxías estean ao servizo das persoas e respecten os dereitos humanos e as liberdades fundamentais. Os Estados consideran que este enfoque non é incompatible coa innovación, senón unha condición necesaria para xerar confianza e ampliar os beneficios económicos e sociais da intelixencia artificial.
Durante o encontro tamén se validaron os Estándares Iberoamericanos de Protección de Datos e de Identificación e Interoperabilidade nos Servizos de Goberno Dixital, elaborados pola Rede Iberoamericana de Protección de Datos e o Centro Latinoamericano de Administración para o Desenvolvemento (CLAD). Estes documentos non teñen carácter vinculante, pero ofrecen orientacións para a súa aplicación respectando os marcos xurídicos e as prioridades nacionais.
O ministro español para a Transformación Dixital e da Función Pública, Óscar López, destacou que Iberoamérica aposta por unha intelixencia artificial «soberana, ética, aberta e confiable», centrada nas persoas e respectuosa cos dereitos humanos. López presentou a alianza como unha ferramenta para desenvolver unha tecnoloxía segura, responsable e inclusiva ao servizo dos máis de 700 millóns de habitantes da rexión.
Pola súa banda, o secretario xeral iberoamericano, Andrés Allamand, defendeu a necesidade de construír unha posición común que permita aos países decidir sobre as tecnoloxías que utilizan sen imposicións externas, comprender o seu funcionamento, adaptalas ás súas necesidades e participar na definición das regras que condicionarán o seu desenvolvemento.
Os acordos forman parte dos traballos para aplicar a Carta Iberoamericana de Principios e Dereitos nos Contornos Dixitais (CIPDED), cuxa implementación continuará impulsándose tras a reunión ministerial.
A Real Fábrica de Moeda e Timbre acolleu tamén o Foro Dixital Iberoamericano, no que representantes institucionais e especialistas internacionais participaron en catro conferencias e catro mesas de debate sobre dereitos dixitais e protección de menores, conectividade, ciberseguridade, administración dixital e intelixencia artificial.
