O proxecto europeo PILLAR-Robots, coordinado pola Universidade da Coruña a través do Centro de Investigación en Tecnoloxías da Información e as Comunicacións (CITIC), abordou un reto que significa un antes e un despois en materia de robótica e intelixencia artificial: o desafío de conseguir que os robots aprenden das súas propias experiencias, adquiran novas habilidades e adapten o seu comportamento ás necesidades de cada persoa.
Agora, tras catro anos de traballo no desenvolvemento dunha robótica autónoma máis flexible, segura e aliñada cos propósitos humanos, o CITIC presentou os importantes acadados a través de PILLAR-Robots.
A investigación, financiada polo programa Horizonte Europa, cunha contribución da Unión Europea próxima aos catro millóns de euros, traballou no desenvolvemento de robots capaces de aprender de forma continua e ampliar progresivamente as súas capacidades, adaptándose a diferentes contornas e formas de interacción.
Para iso, os investigadores desenvolveron unha arquitectura cognitiva denominada e-MDB, que permite aos robots xerar os seus propios obxectivos e estratexias para alcanzalos, mantendo a súa aprendizaxe e comportamento aliñados cos propósitos humanos.
Grazas ás súas capacidades de open-ended learning (aprendizaxe aberta), estes sistemas poden adquirir novas habilidades e ampliar as súas posibilidades de actuación, favorecendo “unha colaboración máis flexible e eficaz entre persoas e máquinas”, explicou o CITIC.
A arquitectura desenvolvida implementouse e validouse a través de tres demostradores tecnolóxicos en diferentes ámbitos, que permiten comprobar como estas capacidades poden trasladarse a aplicacións reais.
No sector agroalimentario, o equipo italiano ISTC-CNR (Consello Nacional de Investigación) desenvolveu robots capaces de manipular, seleccionar e clasificar froitas e hortalizas en función de características como o seu tamaño e a súa forma.
No ámbito da educación e o entretemento, o equipo do CITIC da UDC materializou dúas aplicacións: a primeira consiste nunha contorna educativa para a aprendizaxe de programación baseado no robot Robobo, mentres que a segunda é un sistema de guiado para museos que utiliza o robot TIAGo, de PAL Robotics. Ambas as aplicacións permiten explorar como os robots poden adaptar o seu comportamento ás persoas e responder a diferentes formas de interacción.
Pola súa banda, nas contornas industriais, o proxecto traballou no desenvolvemento de sistemas robóticos capaces de operar en espazos non automatizados e adaptarse a situacións e tarefas cambiantes. Neste ámbito, os equipos da Universidade da Sorbona desenvolveron QD-Grasp, unha familia de algoritmos evolutivos orientada a mellorar as capacidades de agarre e manipulación dos robots. Así mesmo, nos talleres de PAL Robotics fabricouse un robot asistente deseñado para apoiar os operarios en contornas industriais.
Avances no foro europeo de robótica celebrado en Porto (Portugal)
Os principais resultados do proxecto presentáronse no AI, Data and Robotics Forum (ADRF) 2026, celebrado o pasado mes de outubro en Porto (Portugal), un encontro que reúne a representantes da investigación, a industria e as institucións europeas.
PILLAR-Robots participou cunha caseta propia, no que deu a coñecer os resultados alcanzados durante os seus catro anos de traballo. Ademais, o seu investigador principal e coordinador, Richard Duro, investigador do CITIC, interveu como relator no obradoiro From Lab to Industry: Scaling Highly Autonomous Robots Under Regulatory Uncertainty, centrado nos retos que expón trasladar os avances en robótica autónoma desde os laboratorios ata as súas aplicacións industriais.
Un dos principais resultados do proxecto é tamén o seu Policy Brief, un documento que recolle recomendacións destinadas a orientar as políticas e os marcos de gobernanza nos ámbitos da intelixencia artificial, os datos e a robótica, co obxectivo de favorecer o desenvolvemento e o despregamento responsable de sistemas robóticos autónomos.
Entre as súas principais propostas atópanse o reforzo da supervisión humana, a seguridade e a protección da privacidade, así como a definición de responsabilidades e a adaptación dos modelos de gobernanza aos riscos específicos de cada aplicación. O informe tamén aborda cuestións como a protección das persoas afectadas indirectamente pola actividade dos robots e a necesidade de garantir un acceso máis equitativo a estas tecnoloxías, especialmente para pequenas empresas e organizacións con recursos limitados.
Un consorcio europeo para transformar a robótica autónoma
Durante catro anos, PILLAR-Robots reuniu a seis socios de catro países europeos: España, Francia, Italia e Grecia. O consorcio está integrado polo CITIC da Universidade da Coruña, a Universidade da Sorbona, o Consello Nacional de Investigación (CNR), o centro de investigación grego Athena e as empresas PAL Robotics e AI2Life. Esta colaboración permitiu combinar coñecementos e experiencia en robótica, intelixencia artificial, ciencia cognitiva, aprendizaxe automática e interacción persoa-robot.
Por parte da UDC, os traballos de investigación e desenvolvemento foron levados a cabo por un equipo de investigadores do Grupo Integrado de Enxeñería (GII), vinculado ao CITIC, baixo a coordinación de Richard Duro.
