A intelixencia artificial está a transformar a comunicación política e as estratexias de confrontación entre partidos, cun uso cada vez máis frecuente de vídeos sintéticos, voces clonadas e mensaxes que imitan a identidade de adversarios políticos. Estas prácticas, que se inscriben no fenómeno coñecido como slopaganda, abren novos interrogantes sobre os límites legais da sátira, a liberdade de expresión e a difusión de información enganosa durante as campañas electorais.
Unha análise publicada por Newtral aborda esta cuestión a partir de varios exemplos da precampaña das eleccións xerais do 29 de novembro en España. Entre eles figuran un correo electrónico satírico enviado polo PSOE e as recreacións audiovisuais xeradas con intelixencia artificial que o PP difundiu nas redes sociais, nas que aparecen figuras vinculadas a Pedro Sánchez e ao PSOE. Vox tamén recorreu a esta tecnoloxía nas súas publicacións electorais.
O correo do PSOE imitaba a identidade de Alberto Núñez Feijóo para presentar, en ton irónico, unha serie de supostas propostas políticas relacionadas co sacrificio económico e social da cidadanía. O PP, pola súa banda, publicou un vídeo con representacións sintéticas de Begoña Gómez, José Luis Ábalos, José Luis Rodríguez Zapatero e Leire Díez, que aparecían con rostros e voces xerados mediante IA e pronunciaban mensaxes vinculadas a presuntos casos de corrupción.
Este tipo de contidos exemplifica o potencial dos deepfakes como ferramenta de confrontación política. A tecnoloxía permite recrear a aparencia e a voz de persoas reais con resultados cada vez máis convincentes, o que dificulta distinguir entre unha montaxe, unha parodia e unha gravación auténtica. Cando estes materiais se difunden sen unha identificación clara da súa natureza sintética, poden contribuír a confundir os votantes e a deteriorar a confianza na información política.
A palabra slopaganda combina os termos ingleses slop (contido de baixa calidade producido en grandes cantidades, especialmente mediante IA) e propaganda. O concepto describe o uso masivo de materiais sintéticos para influír na opinión pública, atacar adversarios ou alimentar narrativas partidistas. A súa eficacia non depende necesariamente de que cada peza sexa sofisticada ou verosímil, senón tamén da rapidez coa que se produce, da súa capacidade para circular polas redes sociais e da dificultade de verificar o que mostra.
A expansión destas prácticas coincide cunha etapa na que as ferramentas de xeración de imaxes, audio e vídeo están cada vez máis ao alcance de usuarios sen coñecementos técnicos avanzados. A produción de falsificacións audiovisuais xa non require necesariamente equipos especializados nin grandes investimentos, o que facilita a súa incorporación ás estratexias de comunicación electoral.
A cuestión xurídica, porén, non se resolve coa mera utilización da imaxe dunha persoa. Cristina Domingo Jaramillo, doutora en Criminoloxía pola Universidade de Granada, explica a Newtral que a suplantación de identidade non figura como delito autónomo no Código Penal español. A figura da usurpación do estado civil, recollida no artigo 401, require algo máis que empregar a imaxe ou a identidade allea nun episodio illado.
Segundo a especialista, enviar un correo coa sinatura doutra persoa ou crear un vídeo coa súa aparencia non implica automaticamente a comisión dese delito. Cómpre examinar se existe unha verdadeira asunción da identidade allea, así como o contido da mensaxe e a finalidade coa que se difunde.
Isto non significa que calquera utilización de deepfakes quede fóra do alcance da lei. Dependendo das circunstancias, estas prácticas poderían dar lugar a responsabilidades por calumnias ou inxurias, vulneración do dereito ao honor e á propia imaxe ou infraccións relacionadas coa protección de datos persoais. Por exemplo, un vídeo que atribúa falsamente a unha persoa a comisión dun delito ou declaracións que nunca realizou podería ter consecuencias xurídicas, sempre que se cumpran os requisitos legais correspondentes.
A liberdade de expresión tamén ocupa un lugar central nesta discusión. A sátira política e a parodia forman parte do debate democrático, polo que non se pode equiparar automaticamente unha recreación humorística cunha falsificación destinada a enganar. A distinción depende, entre outros factores, de como se presenta o contido, de se resulta evidente o seu carácter ficticio e da posibilidade de que o público interprete como auténticas unhas declaracións inventadas.
O desafío consiste en determinar onde remata a crítica política lexítima e onde comeza unha práctica que pode danar dereitos fundamentais ou manipular deliberadamente a percepción dos electores. A velocidade de difusión dos contidos dixitais e a facilidade para reutilizalos fóra da súa publicación orixinal complican aínda máis esa valoración.
A análise de Newtral lembra que a tecnoloxía non crea por si soa unha nova categoría delituosa, pero si multiplica as situacións nas que poden entrar en conflito diferentes dereitos. O uso electoral da IA obriga así a examinar cada caso atendendo ao contido, á intención e ás consecuencias, nun escenario no que as ferramentas de xeración audiovisual evolucionan máis rápido ca os criterios necesarios para interpretar os seus efectos.
