Un libro aborda a degradación das plataformas dixitais ou merdificación

A editorial Capitán Swing publicará o vindeiro 23 de marzo a edición en español de Mierdificación. Qué hacer ante la apropiación de Internet por las grandes tecnológicas, o ensaio no que o escritor e activista canadense Cory Doctorow analiza a deterioración progresiva dos servizos dixitais e o poder crecente das grandes plataformas tecnolóxicas.
No libro, Doctorow parte dun concepto que el mesmo popularizou en 2022: enshittification, que poderiamos traducir como merdificación. O termo converteuse rapidamente nunha expresión amplamente utilizada para describir o proceso polo cal moitos servizos dixitais empeoran progresivamente coa finalidade de maximizar beneficios. Segundo o autor, non se trata dun fallo accidental senón dun modelo de negocio recorrente nas plataformas dixitais dominantes.
A tese central da obra describe un patrón que se repite en múltiples empresas tecnolóxicas. Nunha primeira fase, as plataformas ofrecen servizos atractivos e accesibles para atraer usuarios. Nun segundo momento, comezan a favorecer aos clientes comerciais interesados nesa audiencia. Finalmente, a medida que consolidan o seu poder como intermediarias, pasan a explotar tanto usuarios como empresas para apropiarse da maior parte do valor xerado no ecosistema dixital. O resultado final, sostén Doctorow, é unha deterioración xeralizada da experiencia e da calidade dos servizos.
Este proceso afecta especialmente aos negocios baseados en mercados de dous lados, nos que unha plataforma conecta diferentes tipos de usuarios. Exemplos habituais serían as tendas en liña, as redes sociais ou os servizos de transporte baixo demanda. Nestes casos, o valor da empresa non procede tanto do que produce como da rede de relacións que consegue concentrar. Canto maior é esa rede, máis difícil resulta abandonala e máis poder acumula a compañía que a controla.

Cory Doctorow nun retrato para Wired

Imaxe de Julia Galdo e Cody Cloud (JUCO)

O autor tamén subliña que esta dinámica explica por que moitos usuarios continúan empregando servizos que consideran cada vez peores. O custo de marchar —perder contactos, visibilidade ou acceso a determinadas ferramentas— crea unha forte dependencia das plataformas. Esta situación consolida o papel das grandes tecnolóxicas como auténticos porteiros de acceso á vida dixital contemporánea.
Ademais do diagnóstico, Mierdificación expón posibles vías de solución. Doctorow defende políticas máis ambiciosas contra os monopolios tecnolóxicos, a eliminación de barreiras legais que dificultan a interoperabilidade entre plataformas e unha maior protección para os traballadores do sector. Tamén aposta por permitir a modificación e análise das tecnoloxías existentes mediante prácticas como a enxeñaría inversa, co obxectivo de favorecer a creación de alternativas máis abertas e controladas polos propios usuarios.
Cory Doctorow (Toronto, 1971) é un coñecido escritor de ciencia ficción, xornalista e activista polos dereitos dixitais. Durante anos foi coeditor do blog Boing Boing e mantén actualmente un blog diario. Tamén exerce como asesor especial da Electronic Frontier Foundation, organización dedicada á defensa das liberdades civís no ámbito tecnolóxico. A súa obra combina a ficción especulativa coa análise crítica da economía dixital, con títulos como Radicalizado ou Walkaway, tamén publicados en español por Capitán Swing.
Con 376 páxinas e traducido por Enrique Maldonado Roldán, o libro pretende ofrecer un marco conceptual para entender o estado actual da Rede e abrir un debate sobre como reconstruír un ecosistema dixital máis aberto e sustentable. Para Doctorow, a degradación dos servizos na Internet non é inevitable: responde a decisións políticas e empresariais concretas e, polo tanto, tamén pode ser revertida mediante novas regras e alternativas tecnolóxicas.