O conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e FP, Román Rodríguez, presentou hoxe no Parlamento de Galicia a nova lei de educación dixital, unha norma pioneira en España que definiu como unha oportunidade para «favorecer a mellora da calidade educativa e a igualdade de oportunidades». «O debate non está en se a tecnoloxía se debe incorporar ás aulas, senón en como debemos facelo», afirmou para defender a necesidade e a oportunidade do novo texto.
A norma establece dereitos, garantías e regras claras ante os desafíos derivados das novas tecnoloxías e da intelixencia artificial, ámbitos que ata agora non contaban cun marco xurídico-normativo propio. Ao mesmo tempo, pretende «converter a transformación dixital nunha oportunidade».
Rodríguez puxo como exemplo deste debate os últimos resultados do informe PISA, que advertiron da influencia negativa que pode ter o mal uso ou abuso dos medios dixitais, pero que tamén mostraron que, cando se empregan correctamente, poden constituír unha ferramenta útil para a aprendizaxe. Neste sentido, citou Estonia, «un dos sistemas educativos europeos máis avanzados na presenza das tecnoloxías, que tamén está á cabeza en rendemento académico».
«En Galicia estámonos adiantando cunha norma que é pioneira e que nos permite actuar xa en cuestións que prevíamos e que agora son unha realidade», afirmou o conselleiro. Rodríguez salientou tamén o alto grao de participación no proceso de elaboración da lei, durante o que se recibiron preto de 900 achegas e se traballou o texto co Consello Escolar de Galicia e con representantes de todos os sectores da comunidade educativa.
«Esta lei non nace da improvisación, parte dun modelo claro e dun importante traballo previo, que hoxe nos permite continuar liderando e creando escola», sinalou. Segundo unha enquisa realizada polo Instituto Galego de Estatística, máis do 92 % das familias considera necesaria esta lei.
Uso adecuado a cada etapa
A nova lei ten un carácter transversal e aborda a configuración completa da comunidade educativa, incluíndo alumnado, profesorado, familias e centros. O texto articúlase arredor de seis eixos: o uso da tecnoloxía adaptado ao alumnado e orientado á mellora educativa; a seguridade e protección nos contornos dixitais; a regulación dos dereitos e deberes da comunidade educativa para garantir o benestar e a convivencia dixital; o reforzo do papel do profesorado e da organización dos centros; a participación das familias; e a regulación da intelixencia artificial.
Entre as principais novidades figura a introdución, por primeira vez, do principio de adecuación do uso da tecnoloxía a cada etapa educativa e ao grao de madurez do alumnado, en función das evidencias científicas. Así, na Educación Infantil e nos dous primeiros ciclos de Primaria o uso dos dispositivos será exclusivamente colectivo. O uso individual comezará en 5º de Primaria e aumentará progresivamente conforme avance o desenvolvemento psicosocial do alumnado.
Na Educación Secundaria Obrigatoria e no resto das etapas, o uso da tecnoloxía deberá garantir a adquisición das competencias dixitais necesarias e estará orientado tamén a fomentar o pensamento crítico ante cuestións como a desinformación. A aplicación destes criterios estará sempre baixo a supervisión do profesorado e contará coa participación das familias no marco do Plan Dixital de cada centro.
A igualdade de oportunidades e a inclusión incorpóranse como principios transversais da norma, con especial atención á dotación dos recursos e ferramentas necesarios para o alumnado que máis os precise.
Intelixencia artificial
O uso axeitado da intelixencia artificial constitúe un dos principais retos actuais e ten unha especial relevancia no ámbito educativo. A lei establece un marco específico para regular o seu uso no ensino, determinar que aplicacións están permitidas, con que garantías e cales son os límites.
A IA non poderá substituír o papel do docente, nin na adaptación de materiais, tarefa na que poderá empregarse como ferramenta auxiliar, nin en ningunha decisión que afecte ao alumnado.
A través de EdugalIA aproveitaranse tamén as posibilidades desta tecnoloxía para mellorar a xestión educativa, con novas ferramentas como o expediente académico electrónico único, co que se pretende facer máis eficiente a loita contra o abandono educativo. «Este proxecto, un dos máis ambiciosos de aplicación da IA á xestión educativa en España, permitiranos transformar os datos do sistema en información útil para a mellora da toma de decisións», destacou o conselleiro.
Rodríguez insistiu na necesidade de aproveitar as posibilidades das novas tecnoloxías e poñelas ao servizo da mellora educativa sen renunciar á calidade. «Queremos unha escola capaz de preparar persoas para o mundo no que van vivir e esta lei é unha oportunidade para facelo», afirmou.
Comunicacións seguras
A aplicación da lei suporá tamén a creación dunha identidade dixital corporativa, en liña co modelo de adecuación gradual á idade, para reforzar a seguridade das comunicacións realizadas no ámbito educativo.
As garantías das canles de comunicación entre os centros e as familias tamén se reforzarán mediante o emprego de aplicacións seguras, como Abalar. Ademais, as ferramentas dixitais utilizadas nas aulas deberán contar coa autorización da Consellería para garantir a súa seguridade.
Desconexión dixital e privacidade
A regulación dos dereitos e deberes incorpora novas realidades, como os exames a distancia, para os que se establecerán garantías que permitan verificar a identidade do alumnado, incluíndo, nos supostos previstos, o emprego de sistemas biométricos para asegurar a validez da proba.
A lei recoñece por primeira vez o dereito á desconexión dixital do alumnado fóra do horario lectivo e fixa límites para a gravación de clases e titorías. Como norma xeral, estas non poderán ser gravadas nin reproducidas sen autorización expresa.
A protección da privacidade do alumnado será tamén unha prioridade. Non se poderán difundir exames ou actividades dos estudantes sen a correspondente autorización.
A norma reforza, ademais, a prohibición dos teléfonos móbiles e permite o seu uso pedagóxico a partir de 3º de Educación Secundaria Obrigatoria. Os centros contarán cun protocolo específico para a retirada temporal e custodia destes dispositivos.
Apoio a docentes e familias
O profesorado, como peza fundamental para a aplicación da lei, contará con novas garantías. A través da Oficina de Apoio ao Profesorado ofrecerase asesoramento e apoio xurídico ante situacións de acoso ou violencia no ámbito dixital. A formación dixital poderá valorarse como mérito nos procesos de ingreso na función pública docente e na provisión de determinados postos de traballo.
As familias tamén terán acceso a novas medidas de apoio, ao considerarse corresponsables do uso axeitado das tecnoloxías. Xunto ao Contrato de Vida Dixital, xa en marcha, a lei permitirá desenvolver programas específicos de formación para nais e pais sobre o uso responsable de Internet e das redes sociais, así como sobre a prevención do ciberacoso, entre outras cuestións.
Se queres, tamén podo facer unha versión máis xornalística e compacta, eliminando parte da estrutura de nota institucional e poñendo o foco nas medidas concretas da lei.
