Daron Acemoglu advirte no Vigo Global Summit dunha nova fenda tecnolóxica: a fenda IA

Daron Acemoglu, Premio Nobel de Economía de 2024, foi o encargado de pechar a segunda edición do Vigo Global Summit, onde ofreceu unha reflexión sobre o impacto da intelixencia artificial (IA) no emprego, a produtividade e a desigualdade. Acemoglu comezou o seu relatorio titulado O progreso nun punto de inflexión: tecnoloxía, poder e os desafíos globais destacando que as pequenas e medianas empresas (pemes) son o motor do crecemento de territorios como Galicia, pero tamén advertiu de que estas empresas enfróntanse a grandes retos para adoptar a IA e outras tecnoloxías avanzadas.
Ao seu entender, as pemes son “máis lentas” que as grandes corporacións e “hai unha gran fenda tecnolóxica agora na computación na nube ou en robótica”, algo que “vai retardar a expansión da IA”.
“A IA ten unha natureza de propósito xeral: vai afectar a todo, desde a educación ata o transporte”, afirmou Acemoglu, advertiu de que o seu impacto dependerá de como se utilice. “Non facemos o mellor uso destas tecnoloxías”, sentenciou.
Sobre o aumento da produtividade que vai xerar a IA, o Nobel lembrou que “moito informes prometen un crecemento económico de ata un 5% anual grazas á IA, especialmente en países como Estados Unidos”. Pero lembrou que “a electricidade tardou 40 anos en expandirse” e que a IA requirirá cambios organizativos máis profundos para despregar todo o seu potencial.
Segundo explicou, as pemes teñen dificultades á hora de incorporar as tecnoloxías de automatización. O reto, dixo, “é proporcionar mellores ferramentas ás empresas para ampliar as capacidades dos traballadores e, polo tanto, do mercado”. Concretamente, “en países como España, o aumento da produtividade foi anémico, especialmente no que se refire á economía de servizos, onde mellorar a eficiencia é un gran desafío”, sinalou.
Acemoglu engadiu que “o mundo envellece axiña, a poboación estabilizarase nuns 20 anos o que supoñerá un cambio enorme a nivel laboral. Serán necesarios axustes”. Con todo, apelou a “reimaxinar todo o que se pode facer con IA”, pero sempre levada ao terreo da automatización para aumentar a produtividade. Tras esta exposición, o Nobel declarou: “Todo iso lévame a concluír que a produtividade aumentará coa IA de maneira máis lenta e será moito máis dolorosa do que se imaxinou”. Ademais, esta transición -expuxo- podería ampliar as desigualdades sociais e alimentar fenómenos como o auxe do populismo de extrema dereita.
Con todo, en contraposición á automatización, Acemoglu defendeu a idea dunha “intelixencia artificial pro-worker”, orientada a ampliar as capacidades humanas en lugar de substituílas: “A automatización pura non é o camiño. Se cada traballador mellora o seu rendemento un 40%, o crecemento será máis sostible que se só automatizamos, adaptándose a unha contorna cambiante”, defendeu. “A automatización das tarefas que asumen os humanos será de maneira gradual; ao redor dun 3 e un 6%”.
Sobre o motivo de por que non o fai xa o mercado, Acemoglu explicou que o sector tecnolóxico está dominado por apenas seis grandes empresas que “mercan aos seus competidores e limitan a innovación” e apelou a “adoptar unha postura proactiva en regulacións e políticas” nas que a sociedade civil debe formar parte. Con este modelo, dixo, “evitaríanse desigualdades, crearíanse novos mercados e as pemes poderían adaptarse mellor a un mundo cambiante”.
Así, Acemoglu chamou a conceptualizar un novo enfoque para o desenvolvemento da IA, inspirado na teoría da complementariedade humana: “A IA a favor das persoas traballadoras é factible, pero require unha orientación clara na investigación e nas políticas públicas”, afirmou. “Necesitamos unha regulación que garanta que esta tecnoloxía avance na dirección correcta. Os datos non poden ser gratuítos nin quedar só en mans duns poucos”.

IA, datos e o futuro do traballo

A segunda xornada do congreso estivo centrada en Economía dixital: intelixencia artificial, datos e o futuro do traballo. Seguindo este fío temático, o foro arrincou coa intervención de Emma Gómez, directora xeral de APD España –colaboradora do congreso–, que urxiu a Europa reaccionar fronte ao poder de Estados Unidos e China: “Reaccionemos antes de que a crise nos golpee demasiado”, sinalou. Durante a súa intervención, Gómez lembrou: “Das 20 empresas máis valiosas do mundo, ningunha é europea e entre as 100 primeiras só hai 17 procedentes de países de Europa, das que só unha é española”.

Amparo Alonso avogou por unha IA sostible, con sentido e útil

Para profundar no futuro do traballo no marco da actual revolución dixital, a catedrática de Ciencias da Computación e Intelixencia Artificial e investigadora do CITIC da UDC, Amparo Alonso, afirmou que “a IA, coas súas luces e as súas sombras, está a mudalo todo: emprego, xeopolítica, economía”. “Así”, dixo, “vanse crear novos postos de traballo como ciberseguridade ou científicos de datos”, pero, “ademais de enxeñeiros, necesitaranse para a parte máis ética da IA, expertos de todo tipo, filósofos, psicólogos”, engadiu a catedrática.
Alonso tamén centrou o seu discurso na base ética que debe ter esta revolución e subliñou que o camiño de Europa debe centrarse nas persoas “que se teña en conta a súa privacidade e que sexa sen rumbos”. “Debemos ser capaces de asegurar a nosa humanidade”, aseverou Alonso e subliñou que Europa debe liderar unha UE que preserve os nosos valores e baséese nun modelo centrado en tres “s”: así, a IA debe ser sostible, debe ter sentido, que sexa útil, e facelo con soberanía tecnolóxica.
Á charla de Alonso incorporouse Antón Costas, presidente do Consello Económico e Social, quen coincidiu coa experta en intelixencia artificial en que as aplicacións tecnolóxicas deben ser útiles e non substituírnos. Costas apelou a “non caer no fatalismo”, senón a impulsar desenvolvementos que fagan da IA unha ferramenta “útil para mellorar as nosas capacidades e garantir que a prosperidade sexa para todos”. Ao seu xuízo, algúns o denominan “apocalipse laboral” ante a incerteza e a ansiedade que provoca non saber que acontecerá.