O Papa reflexiona sobre a IA na súa última encíclica

O Papa León XIV asinando a súa primeira encíclica

O Vaticano publicou a encíclica Magnifica humanitas, un extenso documento no que o pontífice León XIV aborda o impacto da dixitalización, a intelixencia artificial (IA) e a robótica na sociedade contemporánea. Co gallo do 135 aniversario da histórica Rerum novarum de León XIII (e lembrando os 60 anos da constitución Gaudium et spes, conmemorada o 7 de decembro de 2025), a Igrexa actualiza a súa doutrina social para examinar o que cualifica como un «cambio de era» dominado polo paradigma tecnocrático e o poder de corporacións transnacionais privadas que superan en capacidade de intervención a moitos gobernos.
O texto contrapón dúas imaxes bíblicas para ilustrar as opcións da humanidade: a construción da Torre de Babel (un proxecto de homoxeneización e autosuficiencia que elimina a diversidade en favor da eficiencia) e a reconstrución de Xerusalén por Nehemías (un modelo de responsabilidade compartida onde a comunidade traballa de forma coordinada). O Papa advirte contra a «síndrome de Babel», definido como «a idolatría do beneficio que sacrifica os débiles, unha uniformidade que neutraliza as diferenzas, e a pretensión de que unha única linguaxe (mesmo unha dixital) pode traducir todo, incluído o misterio da persoa, en datos e rendementos».

Diferenzas antropolóxicas e gobernanza tecnolóxica

O pontífice analiza con rigor técnico a natureza da IA, rexeitando a equivalencia entre a computación e a intelixencia humana. O documento sinala que estes sistemas automatizados carecen de corpo, experiencia, conciencia moral ou capacidade para comprender as súas propias producións, operando mediante unha adaptación estatística baseada en datos e retroalimentación.
A encíclica pon o foco na opacidade dos procesos algorítmicos e na necesidade de fixar responsabilidades en todas as fases do desenvolvemento. Neste sentido, pídese que as decisións irreversibles ou letais (especialmente no ámbito militar e dos sistemas de armas autónomos) nunca se deleguen en máquinas e permanezan baixo un control humano efectivo. Así mesmo, o texto cuestiona os movementos do transhumanismo e o posthumanismo por promoveren a idea dun «humano mellorado» ou híbrido que desvaloriza a finitude e a vulnerabilidade como condicións intrínsecas da maduración e a compaixón humanas.

Impacto no traballo, a educación e a propiedade

A encíclica examina as consecuencias da automatización nos dereitos fundamentais e na organización socioeconómica mediante os seguintes eixes:

• Dignidade laboral: Alértase de que a IA pode descalificar os profesionais, sometelos a unha vixilancia automatizada e obrigalos a adaptarse á velocidade dos dispositivos. Reafírmase a primacía do traballo sobre o capital e exíxense criterios sociais que vinculen a innovación coa retención do emprego e a recualificación dos operarios.

• A propiedade dos datos: O principio do destino universal dos bens esténdese explicitamente ao ámbito inmaterial, abarcando patentes, algoritmos, infraestruturas tecnolóxicas e plataformas de almacenamento. O texto propón xestionar os datos como un ben común para evitar asimetrías epistémicas e novos monopolios.

• Alianza educativa: Faise un chamamento a regular a exposición temperá dos menores aos dispositivos dixitais (parénteses na que se citan os riscos documentados de adicción, ciberacoso e illamento) e pídese aos lexisladores que establezan límites de idade e esixan responsabilidades ás empresas provedoras de servizos.

O documento inclúe unha dimensión autocrítica no seu primeiro capítulo (onde se define a doutrina social como un proceso de discernimento compartido e unha teoloxía da comuñón na historia). O Papa recoñece a demora histórica da institución na condena total da escravitude (decretada finalmente no século XIX por León XIII) e pide perdón polas complicidades pasadas. Esta memoria histórica utilízase como argumento para esixir vixilancia ante as novas formas de servidume na economía dixital, como o traballo invisibilizado de etiquetaxe de datos, a moderación de contidos en condicións precarias, a extracción de minerais para microprocesadores por parte de menores en zonas de conflito e o «colonialismo de datos» que extrae perfís xenéticos ou sanitarios en rexións vulnerables do Sur Global.