A historia do videoxogo galego incorpora tres novos fitos históricos grazas ao traballo de investigación da Fundación Museo do Videoxogo de Galicia (MUVI), que identificou e recuperou as primeiras obras coñecidas creadas en galego, distribuídas comercialmente na nosa lingua e con voces gravadas neste idioma. Os achados, reunidos no proxecto Pioneiros II, sitúan os primeiros pasos do galego no entretemento interactivo entre 1989 e 1998 e permiten reconstruír unha parte pouco coñecida da creación tecnolóxica e cultural galega.
A investigación pon o foco no traballo do desenvolvedor vigués Fran Morell e na recuperación de Terra Terremota (1998), dirixido e guionizado por Xosé Manuel Pereiro. Son tres fitos que demostran que a lingua galega xa estaba presente na creación de videoxogos independentes cando aínda non existía unha industria galega consolidada.
Fran Morell abriu camiño no ZX Spectrum
O primeiro dos achados remóntase a 1989. Aquel ano Fran Morell desenvolveu O Día Despois, unha aventura conversacional protagonizada por un republicano galego que debe afrontar as consecuencias do golpe militar de 1936. O MUVI considera que é o videoxogo máis antigo coñecido creado orixinalmente en galego por un autor coa intención de distribuílo, aínda que non existen probas dunha circulación pública sistemática.
O ficheiro orixinal en galego continúa sen localizarse. Consérvase, porén, a versión en castelán, El Día Después, que mantén expresións e frases na nosa lingua procedentes da obra primixenia. Para recuperar a experiencia orixinal, o museo e Morell traballaron en 2026 nunha reconstrución autoral documentada que xa permite xogar ao título en galego.
O seguinte paso chegou en 1990 con Cuban Mission. Tamén desenvolvido por Morell, foi incorporado á oferta pública das súas creacións e distribuído por correspondencia mediante un sistema de autoedición e venda a pequena escala. O MUVI identifícao como o primeiro videoxogo coñecido en galego que contou con distribución comercial e como o máis antigo do que se conserva unha versión histórica xogable na nosa lingua.
A investigación recupera tamén parte da actividade arredor do desenvolvedor vigués, con referencias aos selos Bolsoftware Communications, Year Zero Software e Sindicato del Software, así como ao club e fanzine Z for Zero. Estes elementos permiten reconstruír unha pequena escena independente que xa contaba con autores, redes de colaboración e fórmulas propias de publicación e distribución.
Morell incorporou deliberadamente a identidade galega ás súas creacións, cunha vontade de abordar cuestións políticas e sociais desde unha perspectiva adulta. O propio autor define aquela motivación como unha «conciencia profunda de País».
Terra Terremota levou as voces galegas aos videoxogos
O terceiro fito corresponde a 1998, cando apareceu Terra Terremota, unha creación vinculada á revista Bravú e ao movemento cultural do mesmo nome. Dirixido e escrito por Xosé Manuel Pereiro, é o primeiro videoxogo coñecido con voces gravadas en galego, segundo a documentación dispoñible.
A obra reúne cinco pequenos xogos que abordan cuestións sociais e ambientais da época, entre elas a proliferación do eucalipto e as mobilizacións agrarias. A súa recuperación polo MUVI, realizada coa colaboración do seu creador, permite volver experimentar o título no museo no seu formato orixinal.
O interese histórico de Terra Terremota non reside unicamente na incorporación de voces. O videoxogo trasladou ao medio interactivo parte do espírito bravú, cunha identidade galega contemporánea, crítica e irreverente, que empregaba a música, o humor e a interactividade para abordar os conflitos do país. A obra evidencia que a creación dixital en galego xa exploraba formatos e linguaxes propios antes do cambio de século.
Unha investigación con colaboración internacional
O proxecto Pioneiros II é o resultado de meses de investigación documental, entrevistas cos protagonistas, análise das versións conservadas e traballos de preservación dixital. No proceso participaron o Museo LOAD ZX Spectrum de Portugal e investigadores do ETIV da Universidade de Vigo, entre eles o Grupo de Investigación Tradución & Paratradución (T&P) e o Título Propio de Especialista en Tradución para a Industria do Videoxogo.
A colaboración combina investigación histórica, análise lingüística e conservación do patrimonio dixital. Os títulos recuperados xa poden experimentarse de maneira interactiva nas instalacións do Museo do Videoxogo.
A investigación chega á Cidade da Cultura e ao Culturgal
Os resultados de Pioneiros II teñen presenza na exposición O Videoxogo galego: unha viaxe interactiva por 40 anos de patrimonio cultural, organizada pola Biblioteca de Galicia en colaboración co MUVI e inaugurada o 5 de novembro de 2026 polo conselleiro de Cultura. A mostra permanecerá aberta durante sete meses na Cidade da Cultura e ofrecerá un percorrido pola evolución da creación videolúdica galega, os seus protagonistas e a relación entre tecnoloxía, cultura e identidade.
O proxecto contará ademais cun espazo específico no Culturgal 2026, centrado nas primeiras creacións de Fran Morell e en Terra Terremota, coa súa vinculación ao movemento Bravú. O museo prevé continuar divulgando os resultados durante 2027 mediante novas exposicións e colaboracións en diferentes puntos de Galicia.
A consulta dos achados tamén estará dispoñible a través dos recursos en liña da Biblioteca de Galicia e da web DeVuego.gal, que incorporará fichas completas, datos e documentación sobre os títulos identificados.
Pioneiros II dá continuidade ao traballo de recuperación histórica iniciado polo MUVI a finais de 2018. Unha das primeiras referencias importantes foi o descubrimento de The Wall, de Álex González, identificado como o primeiro videoxogo galego con distribución comercial. As novas investigacións amplían agora esa cronoloxía e documentan unha creación independente que, xa a finais dos anos oitenta, combinaba vocación comercial, uso do galego e referencias culturais e sociais propias.
